Psia Kalevala.
Mauri Kunnas, Tarja Kunnas
Wydawnictwo Książkowe Klimaty; Kalevala (Borowice), 2026

„Wciąż chodzi za mną upartym cieniem,
W głowie mej myślą, w piersi pragnieniem,
O żeby dzwoni, na usta rwie się
Zgubiona w polu, zgubiona w lesie,
W wichrze północy, w pustkach zbłąkana
Nieutrwalona, nie zapisana
Pieśń mego ludu”
– z: Kalevala: epopeja fińska. Opracowała Janina Porazińska

Pewnego dnia Mauri Kunnas wpadł na oryginalny pomysł: tyle w życiu już słyszał psich szczeknięć, jazgotów, warknięć, skomleń, pisków i wszelkiego rodzaju chrząknięć, że postanowił zbadać, co kryje się w tych wszystkich psich dźwiękach, których my – ludzie – nie pojmujemy (no, może troszeczkę).

Do plecaka spakował stary magnetofon i podczas swej wędrówki badawczej po okolicy nagrał sto godzin różnorakich szczekających głosów. To było dość proste w stosunku do kolejnego etapu projektu, którym było odsłuchanie nagrań, a zwłaszcza „rozgryzanie” ich treści. Okazało się, że do odczytania historii potrzebuje pomocnika – cierpliwego i mądrego. Takim to przewodnikiem po psiej literaturze okazał się pies Rekku.

Niektórzy zapewne zapytają, jak to w ogóle jest możliwe, żeby pies odczytywał literaturę?! Wyglądało to tak, że Mauri długimi godzinami spoglądał w oczy pełne mądrości starego psiska, aż do chwili, gdy ujrzał w wyobraźni całą psią historię zapisaną na taśmach.

Tak oto powstała niezwykła saga, w której trzy plemiona zabiegają o strefy wpływów i dominację: plemię dzikich i wolnych psów zamieszkuje słoneczną Kalevalę, a orężem ich przywódcy jest potężny śpiew. Mroźną, owianą mrokiem krainą Pohjoli rządzi stado nieokrzesanych wilków, a na pograniczu obu krain żyje szczep czupurnych kotów.

Psia Kalevala, która w literackim zamyśle jest adaptacją fińskiego eposu narodowego, została napisana lekkim, zabawnym językiem, przystępnym dla młodszego czytelnika. Urzeka również w warstwie ilustracyjnej: dynamiczne rysunki pełne szczegółów, utrzymane w ciepłych tonacjach, w części stanowią parafrazy obrazów Akseli Gallen-Kalleli – fińskiego malarza tworzącego na przełomie XIX i XX wieku, inspirowanych sagą.

„Owe nuty wydobyte
I zaklęcia nanizane (…)
Na gołoborzach Północy,
Wrzosowiskach Kalevali”.
– Kalevala. Tłum. z j. francuskiego Stefan Kaufman
________________________________________
Dla narodu fińskiego Kalevala ma znaczenie szczególne, bowiem na przestrzeni wielu wieków z powodów zależności politycznych literatura fińska rozwijała się w języku szwedzkim. Przełomem stał się rok 1835, w którym lekarz, folklorysta i językoznawca Elias Lönnrot połączył w całość wiele pieśni śpiewanych po wsiach przez wędrownych pieśniarzy i recytatorów, tworząc epopeję ludową w języku narodowym. Czerpiąc z mitologii i fińskich legend zapisanych w runach, Lönnrot stworzył dzieło, które stało się najskuteczniejszym orężem w walce o przywrócenie kultury narodowej.
(gaj)