Leo Hirsch:
Eliza Radziwiłł. Młodzieńcza miłość cesarza Wilhelma I.
Wydawnictwo Muzeum Ostrowa Wielkopolskiego 2024

„Było sobie dwoje królewskich dzieci,
Tak bardzo się kochali,
Lecz nie mogli być ze sobą” (niemiecka pieśń ludowa)

Nieszczęśliwa miłość księżniczki Elizy Radziwiłłówny i księcia Wilhelma Pruskiego I, rozkwitająca w malowniczej scenerii Doliny Pałaców i Ogrodów, stanowiła gorący temat salonowych ploteczek ówczesnej XIX-wiecznej Europy. Do czasów obecnych zwykło się ją określać jako „szekspirowską tragedię rozgrywającą się u stóp Karkonoszy”.

Uczucie tych dwojga, które przyniosło im spełnienie (bo przecież była to miłość odwzajemniona), nie mogło jednak zostać przypieczętowane zaślubinami. Jak zwykle zdecydowała o tym wielka polityka i sprawy dynastyczne – pruska arystokracja i rodzina królewska uważała Elizę za „niższą stanem” i brakuje jej odpowiednich „koligacji”.

Powieść Leo Hirscha „Elisa Radziwill. Die Jugendliebie Kaiser Wilhelms I” ukazała się w Stuttgarcie w 1929 roku. Niemal 100 lat później, w 2024 roku wyszło piękne, polskie tłumaczenie pióra Eweliny Wanke wraz z opracowaniem oraz biogramem autora.

W niniejszej publikacji Leo Hirsch z wielką pasją i wnikliwością kreśli portrety osobowości Elizy Radziwiłłówny i Wilhelma I wraz z historią miłosną rozgrywającą się w cieniu politycznych koligacji i układów, nadając jej formę fabularyzowanej rozprawki, którą czyta się niczym powieść historyczną. Co ważne – autor zabiera głos w dyskusji o równości urodzenia Elizy i Wilhelma i na podstawie skrupulatnie zebranych materiałów oraz analiz opowiada się po stronie Radziwiłłów, stając się ich obrońcą przed atakami niemieckiej historiografii.

***
Wilhelm I, późniejszy cesarz niemiecki, został zmuszony do zerwania zaręczyn z Elizą i do rezygnacji z osobistego szczęścia przy boku ukochanej. Nikt jednak nie mógł zakazać trzymania jej portretu w gabinecie – portrecik Elizy stał na biurku cesarza do jego śmierci.

Eliza nigdy nie wyszła za mąż. Osiem lat po finalnym rozłączeniu zakochanych, ze złamanym sercem, zmarła na gruźlicę. Miała 31 lat.
„Bo doprawdy, zanim zajdzie ostatni promień słońca
Zerka ono przez drzwi
I patrzy, i mruga, i trwa, i się dziwi
Do końca, do końca…” / C. A. Swinburne
(gaj)

Książka dostępna w Dziale Regionalnym z Czytelnią